Khám phá Transformative Learning – phương pháp giáo dục giúp học viên thay đổi nhận thức, phát triển tư duy phản biện và kỹ năng sống. Hướng dẫn chi tiết cho giáo viên để tạo lớp học năng động, trải nghiệm và đầy cảm hứng

1. Transformative Learning là gì?

Transformative Learning là một phương pháp học tập nhấn mạnh sự chuyển hóa trong cách con người hiểu về thế giới, chính mình và các vấn đề xung quanh. Khác với cách học truyền thống – nơi người học tiếp nhận kiến thức theo chiều dọc – Transformative Learning đề xuất rằng học tập thực sự xảy ra khi nhận thức cũ bị thách thức và được thay đổi thông qua tư duy phản biện, trải nghiệm và đối thoại có ý nghĩa.

Khái niệm Transformative Learning được phát triển bởi Jack Mezirow, một học giả giáo dục nổi tiếng người Mỹ. Theo Mezirow, con người vận hành cuộc sống dựa trên những “khung tham chiếu” (frames of reference) – tức hệ thống niềm tin, giá trị, cách diễn giải và hiểu thế giới. Khi những khung tham chiếu này bị “lung lay” bởi những trải nghiệm mới, người học có xu hướng chất vấn những gì họ từng tin là đúng. Chính khoảnh khắc chất vấn này mở đường cho sự chuyển đổi nhận thức – bản chất của Transformative Learning.

Điều làm Transformative Learning khác biệt là:

• Không chỉ học kiến thức, mà là học để thay đổi tư duy.

• Không chỉ “biết thêm”, mà là “hiểu sâu và nhìn khác”.

• Không chỉ phát triển kỹ năng, mà là thay đổi cách tiếp cận cuộc sống.

Ví dụ: Một học viên từng tin rằng “tôi không thể học tiếng Anh vì tôi dở ngôn ngữ”, nhưng sau khi trải nghiệm một môi trường học tích cực, được giải thích về growth mindset, và chứng kiến sự tiến bộ của mình, họ nhận ra niềm tin giới hạn đó là sai. Nhận thức mới này không chỉ giúp họ học tiếng Anh tốt hơn mà còn làm thay đổi cách họ nhìn nhận bản thân trong nhiều lĩnh vực khác.

Transformative Learning phù hợp với nhiều đối tượng, đặc biệt là:

• Người trưởng thành

• Học viên có tư duy phản biện mạnh

• Các khóa học mang tính trải nghiệm, tư duy, coaching

• Lĩnh vực ngôn ngữ, giáo dục, phát triển con người

So với các phương pháp như VARK hay Flipped Classroom, Transformative Learning không chỉ mang tính kỹ thuật giảng dạy, mà còn mang tính tâm lý – triết học, hướng đến sự thay đổi sâu sắc từ bên trong người học.

Nói cách khác, Transformative Learning giúp học viên không chỉ “học bài hôm nay”, mà học cách nhìn cuộc sống bằng một lăng kính hoàn toàn mới.

2. Tại sao Transformative Learning quan trọng trong giáo dục hiện đại?

Trong bối cảnh thế giới thay đổi nhanh chóng, việc học không còn dừng ở kiến thức. Học viên – đặc biệt là người trưởng thành – cần nhiều hơn: họ cần khả năng thích ứng, tư duy phản biện, tự học, tự phát triển và nhìn nhận vấn đề đa chiều. Đây chính là lý do Transformative Learning trở thành phương pháp giáo dục nổi bật trong thế kỷ 21.

Trước hết, Transformative Learning giúp giải quyết sự lạc hậu của kiến thức. Kiến thức ngày nay có thể lỗi thời chỉ sau vài tháng. Nếu giáo dục chỉ truyền đạt nội dung, người học sẽ liên tục phải “chạy theo”. Nhưng nếu giáo dục giúp người học thay đổi cách tư duy, họ sẽ chủ động cập nhật và học suốt đời. Một người học theo Transformative Learning không chỉ hỏi “cái gì?”, mà còn hỏi “tại sao?”, “có cách nào tốt hơn?”, và “tôi có thể làm khác đi không?”.

Ngoài ra, Transformative Learning đặc biệt hữu ích trong môi trường đa văn hóa và đa quan điểm. Khi người học đối diện với những góc nhìn mới, họ có cơ hội thách thức niềm tin cũ và xây dựng nhận thức rộng mở hơn. Điều này quan trọng trong các lĩnh vực như ngoại ngữ, giáo dục toàn cầu, giao tiếp, lãnh đạo, coaching và phát triển cá nhân.

Về mặt tâm lý học, Transformative Learning giúp học viên:

• Tăng tự tin

• Giảm niềm tin giới hạn (limiting beliefs)

• Mở rộng khả năng suy nghĩ độc lập

• Tạo động lực nội tại

• Hiểu bản thân sâu hơn

Đặc biệt trong giảng dạy tiếng Anh, Transformative Learning có thể tạo ra sự khác biệt lớn. Nhiều học viên thất bại không phải do năng lực mà vì “khung nhận thức sai lầm” như:

• “Tôi học tệ từ nhỏ”

• “Tiếng Anh quá khó”

• “Tôi không có khiếu”

Khi những niềm tin này được thay đổi, kết quả học tập tiến bộ vượt bậc.

Giáo viên thời đại mới cũng cần Transformative Learning để chuyển từ vai trò “người truyền đạt” sang người dẫn dắt sự chuyển hóa. Thay vì chỉ giảng giải, giáo viên tạo không gian để học viên:

• Đặt câu hỏi

• Phản tư

• Trải nghiệm

• Chia sẻ

• Đối thoại

• Tự rút ra nhận thức mới

Như vậy, Transformative Learning không chỉ quan trọng, mà còn cần thiết trong bất cứ mô hình giáo dục nào muốn tạo ra tác động lâu dài.

3. Nguyên lý cốt lõi của Transformative Learning

Transformative Learning không phải chỉ là một phương pháp học tập, mà là một triết lý giáo dục, nhấn mạnh việc thay đổi nhận thức từ bên trong người học. Để giáo viên có thể áp dụng hiệu quả, việc hiểu sâu các nguyên lý cốt lõi là điều cần thiết. Có thể tóm tắt ba nguyên lý quan trọng nhất như sau: Khung tham chiếu (Frames of Reference), Tư duy phản biện (Critical Reflection) và Đối thoại có ý nghĩa (Rational Discourse).

3.1. Khung tham chiếu

Mỗi người học hình thành cách nhìn thế giới dựa trên những trải nghiệm, giá trị, niềm tin và văn hóa cá nhân. Đây chính là “khung tham chiếu” – cách mà họ hiểu và đánh giá mọi sự việc xung quanh.

• Trong lớp học, học viên sẽ tiếp cận thông tin dựa trên khung tham chiếu này.

• Khi một ý tưởng mới mâu thuẫn với niềm tin cũ, học viên có xu hướng phản kháng hoặc bỏ qua nếu không được hướng dẫn đúng.

Transformative Learning khuyến khích giáo viên nhận diện và tác động vào các khung tham chiếu này. Ví dụ: nếu học viên tin rằng “mình không thể nói tiếng Anh trước đám đông”, giáo viên có thể tạo trải nghiệm nhỏ, dẫn dắt học viên tự chứng minh ngược lại. Khi khung tham chiếu cũ bị thử thách, người học sẽ bắt đầu mở lòng và sẵn sàng thay đổi nhận thức.

3.2. Tư duy phản biện

Tư duy phản biện là trái tim của Transformative Learning. Không có phản tư, chuyển hóa nhận thức sẽ không xảy ra. Giáo viên cần tạo điều kiện cho học viên đặt câu hỏi về chính niềm tin và hành vi của mình:

• “Tại sao tôi tin điều này?”

• “Điều gì là cơ sở để tôi chấp nhận quan điểm này?”

• “Có cách nhìn khác nào mà tôi chưa thử?”

Thông qua các hoạt động như nhật ký học tập, phân tích tình huống thực tế, tranh luận nhóm, học viên học cách tách bản thân ra khỏi những định kiến, nhìn nhận vấn đề với góc nhìn đa chiều, từ đó hình thành nhận thức mới.

Ví dụ trong lớp tiếng Anh: học viên thường tin rằng “phát âm của tôi quá kém”. Giáo viên có thể cho học viên ghi âm, nghe lại, so sánh với người khác, tự đánh giá sự tiến bộ qua từng buổi học. Quá trình phản tư này giúp học viên nhận ra giới hạn cũ là không chính xác, và bắt đầu thay đổi cách họ tiếp cận việc học ngôn ngữ.

3.3. Đối thoại có ý nghĩa

Đối thoại là công cụ để kiểm nghiệm và củng cố những nhận thức mới. Transformative Learning nhấn mạnh rằng học viên cần trình bày quan điểm, lắng nghe, và thảo luận với người khác trong môi trường an toàn, tôn trọng.

• Thông qua thảo luận, học viên có cơ hội so sánh niềm tin cá nhân với trải nghiệm, thông tin mới và góc nhìn khác.

• Giáo viên đóng vai trò người hướng dẫn, đặt câu hỏi mở, tạo không gian để học viên tự khám phá và điều chỉnh nhận thức.

Ví dụ: khi học viên thảo luận về một chủ đề văn hóa nước ngoài, họ sẽ nhận ra những quan điểm cũ về xã hội hoặc con người là hạn chế. Quá trình này không chỉ giúp cải thiện kỹ năng ngôn ngữ, mà còn mở rộng hiểu biết, tạo sự linh hoạt tư duy, và hình thành những niềm tin phù hợp hơn với thực tế.

3.4. Tự nhận thức – yếu tố bổ trợ quan trọng

Bên cạnh ba nguyên lý cốt lõi, tự nhận thức (self-awareness) là yếu tố bổ trợ giúp Transformative Learning thực sự hiệu quả. Khi học viên nhận biết rõ cảm xúc, động lực, niềm tin của chính mình, họ sẽ:

• Hiểu lý do hành động và phản ứng của bản thân

• Nhận ra những niềm tin giới hạn

• Tích cực điều chỉnh cách học và ứng xử

Điều này đặc biệt quan trọng trong việc dạy ngôn ngữ và kỹ năng mềm, vì người học phải thường xuyên quan sát bản thân, thử nghiệm cách diễn đạt mới và phản tư để tiến bộ.

4. Quy trình Transformative Learning và cách áp dụng vào lớp học

Transformative Learning không chỉ là lý thuyết; để trở thành công cụ hiệu quả trong lớp học, giáo viên cần biết cách triển khai theo một quy trình cụ thể. Mezirow đã mô tả Transformative Learning với 10 bước, nhưng để dễ áp dụng, chúng ta có thể tóm gọn thành 4 giai đoạn chính, giúp học viên từ nhận thức cũ đến chuyển hóa hành vi và tư duy mới.

4.1. Tạo sự gián đoạn nhận thức

Giai đoạn đầu tiên là “gián đoạn nhận thức”, tức tạo ra tình huống khiến học viên phải dừng lại và tự hỏi: “Liệu những gì tôi tin từ trước đến giờ có chính xác không?” Đây là bước quan trọng vì chỉ khi niềm tin cũ bị thử thách, học viên mới mở lòng đón nhận trải nghiệm mới.

Cách thực hiện trong lớp học:

• Đưa ra tình huống thực tế mâu thuẫn với niềm tin hiện tại của học viên. Ví dụ, học viên nghĩ rằng họ không thể phát âm tốt, giáo viên có thể chiếu video người học phát âm chuẩn, kết hợp phân tích lỗi thường gặp và cách khắc phục.

• Sử dụng case study, câu chuyện, hoặc ví dụ minh họa thực tế, đặc biệt là những tình huống gây bất ngờ.

• Cho học viên trải nghiệm trực tiếp một hoạt động họ từng nghĩ “không thể làm được”. Ví dụ: role-play tình huống giao tiếp trước lớp, thử viết bài luận ngắn bằng tiếng Anh về chủ đề thách thức.

Mục tiêu là kích hoạt sự phản tư, khiến học viên tự nhận ra giới hạn của niềm tin cũ.

4.2. Phản tư cá nhân

Sau khi gián đoạn nhận thức, bước tiếp theo là phản tư cá nhân, nơi học viên nhìn lại niềm tin, đánh giá trải nghiệm và đặt câu hỏi sâu hơn. Đây là giai đoạn quan trọng để người học tự điều chỉnh nhận thức.

Cách giáo viên triển khai:

• Khuyến khích học viên ghi nhật ký học tập, mô tả cảm xúc và suy nghĩ khi gặp tình huống mới.

• Đặt các câu hỏi mở, ví dụ: “Điều gì khiến bạn cảm thấy bất an?”, “Nhận thức mới có thay đổi cách bạn nhìn nhận vấn đề không?”

• Cho học viên phân tích các trải nghiệm bằng cách chia nhỏ các bước, xác định niềm tin nào bị thách thức, niềm tin nào cần điều chỉnh.

• Hướng dẫn học viên so sánh kết quả nhận thức của bản thân trước và sau trải nghiệm.

Ví dụ: Một học viên từng nghĩ rằng “tôi không giỏi nghe tiếng Anh”. Khi được nghe nhiều bản ghi âm và phản tư qua nhật ký, họ nhận ra vấn đề nằm ở phương pháp học, không phải năng lực cá nhân. Nhận thức mới này tạo nền tảng cho bước tiếp theo – đối thoại và thử nghiệm.

4.3. Đối thoại có ý nghĩa

Transformative Learning nhấn mạnh sức mạnh của đối thoại. Học viên không chỉ phản tư một mình, mà cần chia sẻ, tranh luận và lắng nghe quan điểm người khác. Đây là môi trường giúp nhận thức mới được củng cố và thử thách thêm, đồng thời phát triển kỹ năng tư duy phản biện.

Cách triển khai:

• Thảo luận nhóm nhỏ: Học viên trình bày quan điểm, phân tích vấn đề và đưa ra giải pháp.

• Tranh luận có kiểm soát: Giáo viên đặt câu hỏi phản biện, yêu cầu học viên bảo vệ ý kiến của mình hoặc thử nhìn từ góc nhìn khác.

• Hoạt động peer review: Học viên đánh giá công việc hoặc bài viết của nhau, từ đó nhận ra cách nhìn khác và rút ra bài học mới.

Ví dụ: Trong lớp tiếng Anh, học viên thảo luận về cách diễn đạt ý tưởng trong bài luận. Một số quan điểm cũ bị thách thức, học viên nhận ra cách sử dụng từ ngữ và cấu trúc câu mới phù hợp hơn, từ đó điều chỉnh nhận thức về kỹ năng viết.

4.4. Hành động mới

Giai đoạn cuối cùng là áp dụng nhận thức mới vào thực tế, biến tư duy thành hành động cụ thể. Đây là bước xác nhận rằng Transformative Learning đã thực sự xảy ra.

Cách giáo viên hướng dẫn:

• Cho học viên thực hành những kỹ năng, hành vi hoặc cách nhìn nhận mới ngay trong lớp.

• Theo dõi sự tiến bộ và phản hồi kịp thời, tạo điều kiện cho học viên thử nghiệm nhiều lần.

• Kết hợp các bài tập dự án hoặc hoạt động dài hạn để nhận thức mới được củng cố liên tục.

Ví dụ: Học viên từng e ngại nói trước lớp, nay áp dụng cách chia nhỏ nội dung, sử dụng chiến thuật giao tiếp hiệu quả. Giáo viên theo dõi và hỗ trợ, học viên dần tự tin nói trôi chảy hơn, chứng minh chuyển hóa nhận thức đã thành công.

5. Chiến lược giúp giáo viên triển khai Transformative Learning hiệu quả

Transformative Learning không chỉ là lý thuyết mà còn là một phương pháp giảng dạy đòi hỏi chiến lược cụ thể. Để học viên thực sự trải nghiệm sự thay đổi nhận thức, giáo viên cần lên kế hoạch, lựa chọn phương pháp phù hợp và tạo môi trường học tập hỗ trợ. Dưới đây là những chiến lược quan trọng và dễ áp dụng trong lớp học tiếng Anh hoặc các lớp học kỹ năng khác.

5.1. Tạo môi trường học tập an toàn và tôn trọng

Một môi trường lớp học an toàn và tôn trọng là điều kiện tiên quyết để học viên sẵn sàng thử nghiệm và phản tư. Khi học viên cảm thấy không bị phán xét, họ dễ dàng chia sẻ quan điểm, thử nghiệm ý tưởng mới và chấp nhận rủi ro học tập.

Chiến lược áp dụng:

• Thiết lập quy tắc lớp học rõ ràng: “Mọi ý kiến đều được tôn trọng”, “Khuyến khích đặt câu hỏi và tranh luận lành mạnh”.

• Tạo các hoạt động mở đầu lớp để học viên cảm thấy thoải mái, ví dụ: warm-up trò chơi từ vựng, chia sẻ trải nghiệm cá nhân bằng tiếng Anh.

• Khuyến khích học viên hỗ trợ nhau, phản hồi tích cực, và học hỏi từ lỗi sai thay vì trừng phạt hay chỉ trích.

Ví dụ: Khi thực hiện hoạt động thuyết trình, giáo viên có thể yêu cầu cả lớp đưa ra nhận xét mang tính xây dựng, giúp học viên cải thiện kỹ năng mà vẫn cảm thấy an toàn.

5.2. Sử dụng các tình huống thực tế và thử thách nhận thức

Gián đoạn nhận thức là giai đoạn khởi đầu của Transformative Learning. Giáo viên cần chọn các tình huống thực tế, thách thức nhận thức và kỹ năng của học viên để kích thích phản tư.

Chiến lược áp dụng:

• Sử dụng case study, video, hoặc tình huống mô phỏng để học viên nhận thấy giới hạn niềm tin cũ.

• Đặt các câu hỏi mở, yêu cầu học viên giải thích, tranh luận hoặc tìm giải pháp thay thế.

• Khuyến khích học viên tự đánh giá trải nghiệm của mình và so sánh với nhận thức trước đây.

Ví dụ: Trong lớp tiếng Anh, học viên có thể được yêu cầu tham gia phỏng vấn giả lập, nơi họ phải sử dụng các cụm từ giao tiếp mà trước đó từng nghĩ là “khó thực hiện”. Quá trình này tạo cơ hội phá vỡ rào cản tâm lý và phát triển sự tự tin.

5.3. Khuyến khích phản tư liên tục và đa dạng

Phản tư không chỉ xảy ra một lần mà cần liên tục và đa dạng, từ cá nhân đến nhóm, từ lý thuyết đến thực hành.

Chiến lược áp dụng:

• Yêu cầu học viên ghi nhật ký học tập, ghi nhận trải nghiệm, cảm xúc và nhận thức mới.

• Thực hiện hoạt động phản tư nhóm: học viên chia sẻ quan điểm, nhận xét lẫn nhau và thảo luận các cách giải quyết khác nhau.

• Sử dụng các câu hỏi mở để học viên tự đánh giá tiến bộ và nhận ra thay đổi trong tư duy.

Ví dụ: Sau mỗi buổi học, giáo viên có thể đưa ra câu hỏi: “Điều gì bạn thấy khó hiểu trước đây, bây giờ đã thay đổi thế nào?” – giúp học viên nhận diện sự phát triển nhận thức.

5.4. Áp dụng học tập trải nghiệm và dự án thực hành

Transformative Learning trở nên mạnh mẽ nhất khi học viên trải nghiệm trực tiếp và áp dụng kiến thức vào thực tế.

Chiến lược áp dụng:

• Thiết kế dự án nhóm hoặc cá nhân liên quan đến thực tế, như thuyết trình, viết bài luận, hoặc tạo sản phẩm số.

• Cho học viên thử nghiệm nhiều lần, nhận phản hồi và điều chỉnh hành vi, cách suy nghĩ.

• Kết hợp các hoạt động trải nghiệm như role-play, mô phỏng tình huống, hoặc thảo luận vấn đề xã hội để học viên hình thành nhận thức mới qua trải nghiệm thực tế.

Ví dụ: Học viên viết bài luận về trải nghiệm du lịch hoặc tình huống đời sống, sau đó thuyết trình trước lớp. Qua việc trình bày và nghe phản hồi, họ đánh giá lại nhận thức cũ và học cách thể hiện ý tưởng hiệu quả hơn.

5.5. Hướng dẫn và phản hồi liên tục

Giáo viên không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn là người hướng dẫn, quan sát và phản hồi liên tục, giúp học viên đi đúng hướng trong quá trình chuyển hóa nhận thức.

Chiến lược áp dụng:

• Quan sát cách học viên tham gia hoạt động, xác định điểm mạnh và hạn chế.

• Cung cấp phản hồi cụ thể, kịp thời, tập trung vào quá trình học tập và nhận thức chứ không chỉ kết quả.

• Khuyến khích học viên tự đặt mục tiêu học tập, thử nghiệm và điều chỉnh liên tục.

Ví dụ: Khi học viên tham gia thảo luận nhóm, giáo viên ghi chú những điểm cần cải thiện về lập luận, phát âm, hay cách trình bày, sau đó đưa ra phản hồi hướng dẫn họ tối ưu hóa cách học và tư duy.

Khi giáo viên kết hợp nhuần nhuyễn các chiến lược này, học viên không chỉ nắm vững kiến thức mà còn thay đổi nhận thức, tư duy linh hoạt và phát triển kỹ năng sống, biến lớp học thành một môi trường học tập năng động và ý nghĩa.

6. Kết luận

Transformative Learning là một phương pháp giáo dục sâu sắc, không chỉ tập trung vào truyền đạt kiến thức mà còn thay đổi nhận thức và tư duy của học viên. Qua các nguyên lý cốt lõi như khung tham chiếu, tư duy phản biện và đối thoại có ý nghĩa, học viên được khuyến khích nhìn lại niềm tin cũ, thử thách giới hạn bản thân và mở rộng cách nhìn nhận thế giới.

Quy trình áp dụng Transformative Learning trong lớp học gồm bốn giai đoạn chính: tạo sự gián đoạn nhận thức, phản tư cá nhân, đối thoại có ý nghĩa và áp dụng hành động mới. Khi được triển khai bài bản, quá trình này giúp học viên phát triển sự tự tin, kỹ năng tư duy phản biện, khả năng thích ứng và kỹ năng sống thiết yếu.

Để tối ưu hóa hiệu quả, giáo viên cần áp dụng các chiến lược thiết thực: xây dựng môi trường học tập an toàn, sử dụng tình huống thực tế, khuyến khích phản tư liên tục, áp dụng học tập trải nghiệm và dự án thực hành, đồng thời hướng dẫn và phản hồi liên tục. Khi kết hợp các chiến lược này, lớp học trở thành nơi học viên tự khám phá, thử nghiệm và phát triển toàn diện, biến kiến thức thành trải nghiệm sâu sắc và bền vững.

👉 Nếu bạn đang mong muốn nâng cao kỹ năng giảng dạy, đồng thời sở hữu chứng chỉ TESOL Quốc tế uy tín, hãy để ETP TESOL đồng hành. Chúng tôi không chỉ mang đến chương trình học chất lượng, mà còn là một cộng đồng giáo viên đầy nhiệt huyết – nơi bạn được học hỏi, kết nối và phát triển bền vững.

Hãy để ETP TESOL đồng hành cùng bạn trên hành trình chinh phục khoá học TESOL Quốc tế tại Việt Namvà khởi đầu sự nghiệp giảng dạy tiếng Anh chuyên nghiệp. Hãy liên hệ ngay hôm nay để được tư vấn chi tiết về chương trình học TESOL Quốc tế tại Việt Nam, lịch khai giảng và những ưu đãi đặc biệt đang áp dụng.

Bạn có thể tìm đọc thêm về ETP TESOL tại: ETP TESOL VỮNG BƯỚC SỰ NGHIỆP GIÁO VIÊN TIẾNG ANH

Tìm hiểu thêm

• Nhận ngay Ebook ETP TESOL TẶNG bạn
• 7 Ứng dụng Trí tuệ nhân tạo AI trong giáo dục
• [Thầy cô hỏi, ETP TESOL trả lời #4] Phương pháp hiệu quả để thúc đẩy động lực học tập cho học viên đi làm bận rộn?
• [Thầy cô hỏi, ETP TESOL trả lời #3] Làm thế nào để giáo viên có thể giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách nhanh chóng và nhớ lâu hơn?
• Chuyên mục “Thầy cô hỏi, ETP TESOL trả lời”