Digital literacy là gì? Tìm hiểu 5 khía cạnh quan trọng của năng lực số giúp bạn học tập, làm việc và phát triển hiệu quả trong thời đại công nghệ 4.0.
1. Digital Literacy là gì – Hiểu đúng về năng lực số trong thời đại 4.0
“Digital literacy là gì?” – câu hỏi tưởng chừng đơn giản, nhưng lại phản ánh một năng lực vô cùng quan trọng trong thế kỷ XXI. Khi công nghệ kỹ thuật số len lỏi vào mọi ngóc ngách của đời sống, từ học tập, làm việc, cho đến giao tiếp và giải trí thì khả năng sử dụng công nghệ hiệu quả, an toàn và có trách nhiệm đã trở thành một dạng “biết chữ” mới của thời đại số.
Nếu trước đây, “literacy” (biết chữ) chỉ đơn giản là đọc – viết – hiểu thì ngày nay, digital literacy mở rộng khái niệm đó thành hiểu – tương tác – tạo ra giá trị thông qua công nghệ số. Người có năng lực digital literacy không chỉ biết sử dụng thiết bị điện tử mà còn biết cách tư duy phản biện, đánh giá thông tin và sáng tạo nội dung trên nền tảng số.
Ví dụ, một người trẻ có thể thành thạo mạng xã hội, nhưng chưa chắc có digital literacy nếu họ không biết xác minh nguồn tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân hay sử dụng công nghệ một cách có đạo đức. Nói cách khác, digital literacy không chỉ là kỹ năng kỹ thuật, mà còn là năng lực tư duy và hành xử thông minh trong thế giới trực tuyến.
1.1. Digital literacy – nền tảng không thể thiếu trong kỷ nguyên AI và toàn cầu hóa
Trong bối cảnh AI, dữ liệu lớn (Big Data) và tự động hóa đang thay đổi cách con người học tập và làm việc, năng lực digital literacy không chỉ là lợi thế mà là điều kiện bắt buộc để tồn tại và phát triển. Các doanh nghiệp, trường học, tổ chức quốc tế đều coi digital literacy là kỹ năng cốt lõi thế kỷ 21, tương đương với khả năng giao tiếp, tư duy phản biện và hợp tác.
Một báo cáo của UNESCO định nghĩa digital literacy là: “Khả năng truy cập, quản lý, hiểu, tích hợp, giao tiếp, đánh giá và tạo ra thông tin một cách an toàn, có trách nhiệm và hiệu quả bằng công nghệ kỹ thuật số.”
Điều này có nghĩa, người có năng lực số không chỉ biết “sử dụng” mà còn biết khai thác, sáng tạo và thích ứng với công nghệ trong mọi bối cảnh.
1.2. Vì sao bạn cần hiểu đúng về digital literacy?
Ở Việt Nam, khái niệm “digital literacy” vẫn thường bị nhầm lẫn với “computer skills” (kỹ năng tin học). Tuy nhiên, digital literacy vượt xa khả năng sử dụng máy tính. Nó bao gồm tư duy số (digital mindset), kỹ năng phân tích thông tin, an toàn mạng và đạo đức số – những yếu tố giúp con người sống, học và làm việc hiệu quả trong môi trường kết nối toàn cầu.
Chính vì vậy, việc hiểu đúng và phát triển digital literacy không chỉ giúp bạn học tốt hơn, làm việc hiệu quả hơn mà còn bảo vệ bản thân khỏi rủi ro thông tin sai lệch, lừa đảo trực tuyến và mất an toàn dữ liệu cá nhân.
2. 5 trụ cột cốt lõi của Digital Literacy mà ai cũng cần nắm vững
Khi nói đến digital literacy là gì, nhiều người thường nghĩ đơn giản là biết sử dụng máy tính, điện thoại hay mạng xã hội. Nhưng thực tế, digital literacy là tập hợp của nhiều kỹ năng và nhận thức phức tạp, giúp bạn không chỉ “sử dụng” mà còn “làm chủ” công nghệ. Theo mô hình phổ biến của UNESCO và các tổ chức giáo dục quốc tế, năng lực số được cấu thành bởi 5 trụ cột cốt lõi dưới đây.
2.1. Kỹ năng sử dụng công nghệ
Đây là nền tảng đầu tiên của digital literacy. Người có năng lực số cần biết cách sử dụng các công cụ kỹ thuật số để học tập, làm việc và giao tiếp. Điều này bao gồm khả năng dùng máy tính, smartphone, phần mềm văn phòng, email, công cụ họp trực tuyến và các nền tảng học tập kỹ thuật số.
Tuy nhiên, digital literacy không dừng lại ở việc “biết dùng” mà còn là biết chọn công cụ phù hợp. Ví dụ, bạn có thể sử dụng Google Drive để lưu trữ và chia sẻ tài liệu, hay Canva để thiết kế nội dung học tập. Sự linh hoạt và chủ động này chính là điểm khác biệt giữa người có kỹ năng số và người chỉ “sử dụng công nghệ một cách thụ động”.
2.2. Kỹ năng tìm kiếm, đánh giá và xử lý thông tin
Trong thế giới mà thông tin tràn ngập trên Internet, biết cách tìm kiếm và đánh giá thông tin đáng tin cậy là kỹ năng sống còn.
Người có digital literacy hiểu rằng không phải mọi nguồn tin trên mạng đều đúng; họ biết cách phân biệt nguồn uy tín, kiểm tra tác giả, ngày xuất bản và đối chiếu thông tin trước khi sử dụng.
Ví dụ, khi bạn tìm hiểu về “AI trong giáo dục”, bạn nên ưu tiên nguồn như UNESCO, Harvard hay các tạp chí khoa học thay vì các bài đăng không rõ nguồn gốc. Đây là năng lực phản biện số – yếu tố giúp con người không bị cuốn theo tin giả hay thao túng thông tin.
2.3. Giao tiếp và hợp tác trong môi trường số
Một phần quan trọng khác khi nói đến digital literacy là gì chính là khả năng tương tác hiệu quả trong không gian số. Điều này bao gồm việc sử dụng email chuyên nghiệp, giao tiếp qua các nền tảng như Zoom, Slack, Teams hoặc hợp tác trong các dự án online.
Người có năng lực số không chỉ biết viết đúng chính tả hay trả lời tin nhắn nhanh chóng mà còn hiểu văn hóa giao tiếp trực tuyến, tôn trọng người khác và biết cách thể hiện quan điểm một cách tích cực, chuyên nghiệp. Đây là kỹ năng cực kỳ quan trọng trong môi trường làm việc toàn cầu, nơi phần lớn các nhóm hoạt động từ xa (remote work).
2.4. Sáng tạo nội dung số
Một cá nhân thực sự có digital literacy không chỉ tiêu thụ nội dung mà còn biết tạo ra nội dung giá trị như bài viết, video, podcast, infographic hoặc bài thuyết trình trực tuyến. Kỹ năng sáng tạo nội dung giúp bạn truyền đạt ý tưởng rõ ràng, thể hiện năng lực chuyên môn và xây dựng thương hiệu cá nhân trong môi trường số.
Ví dụ: một giáo viên có thể thiết kế bài giảng trực tuyến bằng Canva hoặc Genially; một sinh viên có thể tạo portfolio cá nhân trên Notion hoặc Behance. Đây là cách digital literacy biến công nghệ thành công cụ sáng tạo, chứ không chỉ là phương tiện sử dụng.
2.5. An toàn và đạo đức số
Cuối cùng và cũng là yếu tố quan trọng nhất – digital literacy không thể tách rời khỏi ý thức an toàn và đạo đức khi sử dụng công nghệ.Người có năng lực số biết cách bảo vệ thông tin cá nhân, cài đặt quyền riêng tư, tránh lừa đảo trực tuyến và tuân thủ bản quyền khi sử dụng nội dung của người khác.
Đạo đức số còn bao gồm tinh thần tôn trọng, trung thực và minh bạch trong môi trường trực tuyến. Trong bối cảnh AI và deepfake ngày càng phổ biến, năng lực này giúp mỗi người duy trì niềm tin, sự công bằng và tính nhân văn trong thế giới kỹ thuật số.
3. Vai trò của Digital Literacy trong học tập, công việc và cuộc sống hiện đại
Nếu bạn vẫn còn thắc mắc digital literacy là gì và tại sao nó lại được nhắc đến nhiều đến vậy, thì câu trả lời nằm ở chính cuộc sống hàng ngày của chúng ta. Trong thế giới nơi mọi hoạt động đều gắn liền với công nghệ, năng lực số không chỉ là một lợi thế, mà là “ngôn ngữ sinh tồn” giúp mỗi người học tập tốt hơn, làm việc thông minh hơn, và sống chủ động hơn.
3.1. Digital literacy trong học tập – học thông minh thay vì học vất vả
Ở môi trường giáo dục hiện đại, học sinh – sinh viên không chỉ cần “biết dùng máy tính”, mà còn phải biết khai thác tri thức kỹ thuật số một cách chọn lọc và có trách nhiệm.
Digital literacy giúp người học:
-
Tìm kiếm thông tin học thuật đáng tin cậy.
-
Biết cách trích dẫn nguồn đúng quy chuẩn, tránh đạo văn.
-
Ứng dụng công cụ học tập trực tuyến như Google Classroom, Quizlet hay Coursera để tự học hiệu quả.
Một người có năng lực số tốt sẽ biết học theo hướng chủ động, tự đặt câu hỏi, tự tìm câu trả lời và tự quản lý thời gian học tập của mình.
Giáo viên cũng vậy, họ có thể thiết kế bài giảng số, tổ chức lớp học hybrid hay đánh giá năng lực học sinh bằng công cụ trực tuyến.
Đây chính là lúc digital literacy trở thành chìa khóa mở ra nền giáo dục thông minh, nơi người dạy và người học đều biết tận dụng công nghệ một cách sáng tạo.
3.2. Digital literacy trong công việc – năng lực cạnh tranh của người lao động hiện đại
Thế giới việc làm đang thay đổi nhanh hơn bao giờ hết. Theo báo cáo của World Economic Forum, 90% công việc hiện nay đều yêu cầu kỹ năng kỹ thuật số ở một mức độ nhất định. Điều này cho thấy, dù bạn làm trong lĩnh vực giáo dục, marketing, tài chính hay dịch vụ, digital literacy đều là yếu tố không thể thiếu.
Một nhân viên có năng lực số không chỉ biết sử dụng phần mềm văn phòng, mà còn biết cách phân tích dữ liệu, bảo mật thông tin, giao tiếp qua nền tảng số và giải quyết vấn đề bằng công nghệ.
Ví dụ:
-
Dân văn phòng sử dụng AI (như ChatGPT hoặc Notion AI) để tăng năng suất.
-
Marketer ứng dụng công cụ phân tích hành vi người dùng online.
-
Giáo viên dùng LMS (Learning Management System) để quản lý lớp học.
Những người sở hữu digital literacy cao thường có năng lực thích ứng tốt, sáng tạo trong giải pháp và dễ dàng thăng tiến trong môi trường làm việc toàn cầu hóa.
3.3. Digital literacy trong cuộc sống – làm chủ thế giới số, sống an toàn và thông minh
Không chỉ trong học tập và công việc, digital literacy còn ảnh hưởng trực tiếp đến cách chúng ta sống, giao tiếp và ra quyết định. Trong thời đại mạng xã hội, một người thiếu hiểu biết về năng lực số dễ bị lạc hướng bởi thông tin sai lệch, quảng cáo trá hình hoặc lừa đảo trực tuyến.
Ngược lại, người có digital literacy biết:
-
Xác minh tin tức trước khi chia sẻ.
-
Quản lý thời gian sử dụng mạng xã hội hợp lý.
-
Tôn trọng quyền riêng tư của bản thân và người khác.
Nói cách khác, digital literacy giúp chúng ta trở thành công dân số có trách nhiệm – vừa thông minh, vừa nhân văn.
3.4. Digital literacy và hội nhập toàn cầu
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, digital literacy không chỉ là kỹ năng cá nhân mà còn là năng lực hội nhập quốc tế.Người có năng lực số tốt có thể học tập từ xa với các chuyên gia quốc tế, làm việc cho công ty nước ngoài, hay khởi nghiệp trực tuyến mà không bị giới hạn bởi không gian địa lý.
Đó là lý do vì sao nhiều quốc gia – trong đó có Việt Nam – đang đưa digital literacy vào chương trình giáo dục phổ thông và đào tạo nghề, nhằm giúp người học bắt kịp xu hướng nhân lực toàn cầu.
4. Cách rèn luyện năng lực Digital Literacy hiệu quả trong thời đại số
Khi đã hiểu digital literacy là gì và vai trò của nó trong học tập – công việc – cuộc sống, bước tiếp theo là làm thế nào để phát triển năng lực số của bản thân. Tin vui là bạn không cần phải là chuyên gia công nghệ để làm được điều này. Chỉ cần một chiến lược học tập đúng hướng và sự kiên trì, ai cũng có thể nâng cao digital literacy từng ngày.
Dưới đây là 5 cách rèn luyện hiệu quả, được tổng hợp từ các khuyến nghị của UNESCO, Microsoft Education và nhiều chuyên gia giáo dục số trên thế giới.
4.1. Xây dựng tư duy số (Digital Mindset) – nền tảng đầu tiên
Digital literacy không chỉ là kỹ năng, mà còn là tư duy cởi mở với công nghệ.
Hãy bắt đầu bằng việc thay đổi cách nhìn: đừng sợ công nghệ, mà hãy xem nó như công cụ hỗ trợ bạn học tốt hơn, làm việc nhanh hơn và sáng tạo hơn.
Một người có digital mindset luôn tò mò, sẵn sàng học hỏi và không ngại thử nghiệm công nghệ mới. Ví dụ, thay vì xem AI như “mối đe dọa”, hãy tìm hiểu cách AI có thể giúp bạn tối ưu hóa công việc – từ viết nội dung, phân tích dữ liệu đến thiết kế bài giảng.
4.2. Thành thạo công cụ số cơ bản và nâng cao
Để hiểu digital literacy là gì trong thực tế, bạn cần làm chủ các công cụ phục vụ học tập và công việc hằng ngày.
Một số nhóm công cụ nên được luyện tập thường xuyên gồm:
-
Năng suất & tổ chức công việc: Google Workspace, Notion, Trello
-
Giao tiếp & hợp tác: Zoom, Microsoft Teams, Slack
-
Trình bày & thiết kế: Canva, PowerPoint, Genially
-
Phân tích & nghiên cứu: ChatGPT, Google Scholar, Grammarly
Hãy học cách ứng dụng công cụ một cách chiến lược, không chỉ để “biết dùng”, mà để tăng hiệu quả công việc và sáng tạo nội dung giá trị.
4.3. Học cách đọc hiểu và xử lý thông tin số
Trong thời đại nhiễu loạn thông tin, khả năng đọc hiểu, đánh giá và tổng hợp dữ liệu là cốt lõi của digital literacy.
Bạn có thể luyện kỹ năng này bằng cách:
-
So sánh nhiều nguồn thông tin trước khi chia sẻ.
-
Kiểm tra độ tin cậy của tác giả hoặc tổ chức xuất bản.
-
Sử dụng công cụ fact-check như Google Fact Check Tools.
Khi luyện thói quen này lâu dài, bạn sẽ trở nên tỉnh táo hơn trước tin giả, bias truyền thông, và thông tin sai lệch – một phẩm chất của “công dân số thông minh”.
4.4. Thực hành sáng tạo và giao tiếp có trách nhiệm
Digital literacy không chỉ là học lý thuyết, mà phải được rèn luyện qua hành động thực tế.
Hãy thử:
-
Viết blog hoặc chia sẻ kiến thức chuyên môn trên mạng xã hội.
-
Tạo video, podcast hoặc infographic để lan tỏa thông tin tích cực.
-
Giao tiếp online với thái độ tôn trọng, lắng nghe và có trách nhiệm.
Việc sáng tạo nội dung giúp bạn rèn kỹ năng tư duy phản biện, diễn đạt và truyền thông số – những năng lực cốt lõi mà nhà tuyển dụng quốc tế đánh giá rất cao.
4.5. Bảo mật cá nhân và duy trì đạo đức số
Phát triển digital literacy cũng đồng nghĩa với việc tự bảo vệ mình trên không gian mạng.
Hãy thường xuyên:
-
Cập nhật mật khẩu mạnh, bật xác thực 2 bước.
-
Kiểm soát quyền riêng tư trên mạng xã hội.
-
Không chia sẻ thông tin nhạy cảm hoặc dữ liệu cá nhân công khai.
Bên cạnh đó, hãy tôn trọng bản quyền, ghi nguồn khi trích dẫn và tránh sao chép nội dung. Đây là biểu hiện của đạo đức số (digital ethics) – yếu tố giúp Internet trở thành môi trường học tập và làm việc lành mạnh hơn.
5. Kết luận
Digital literacy là gì không chỉ là câu hỏi về kỹ năng sử dụng máy tính hay Internet mà là câu chuyện về năng lực sống trong thời đại số. Một người có digital literacy không chỉ biết thao tác công nghệ mà còn hiểu cách tìm kiếm, đánh giá và chia sẻ thông tin có trách nhiệm. Họ biết tận dụng công nghệ để học tập, làm việc và sáng tạo, đồng thời nhận thức được các rủi ro và hành xử đúng mực trong môi trường trực tuyến.
Trong xã hội hiện đại, digital literacy trở thành yếu tố cốt lõi của công dân toàn cầu. Khi mọi lĩnh vực – từ giáo dục, kinh doanh đến truyền thông – đều gắn liền với công nghệ, người có năng lực số sẽ chủ động hơn, tự tin hơn và dễ thích ứng hơn trước sự thay đổi. Một cộng đồng hiểu rõ và thực hành digital literacy cũng sẽ là nền tảng để xây dựng xã hội thông minh, minh bạch và nhân văn hơn.
Phát triển digital literacy không phải là nhiệm vụ xa vời. Bạn có thể bắt đầu bằng việc rèn tư duy phản biện, học cách sử dụng công cụ số an toàn và giao tiếp tích cực trên mạng. Mỗi bước nhỏ, mỗi kỹ năng mới đều góp phần giúp bạn làm chủ thế giới công nghệ, mở rộng cơ hội học tập và nghề nghiệp, và trở thành phiên bản “công dân số” vững vàng trong kỷ nguyên 4.0.
👉 Nếu bạn đang mong muốn nâng cao kỹ năng giảng dạy, đồng thời sở hữu chứng chỉ TESOL Quốc tế uy tín, hãy để ETP TESOL đồng hành. Chúng tôi không chỉ mang đến chương trình học chất lượng, mà còn là một cộng đồng giáo viên đầy nhiệt huyết – nơi bạn được học hỏi, kết nối và phát triển bền vững.
Hãy để ETP TESOL đồng hành cùng bạn trên hành trình chinh phục khoá học TESOL Quốc tế tại Việt Namvà khởi đầu sự nghiệp giảng dạy tiếng Anh chuyên nghiệp. Hãy liên hệ ngay hôm nay để được tư vấn chi tiết về chương trình học TESOL Quốc tế tại Việt Nam, lịch khai giảng và những ưu đãi đặc biệt đang áp dụng.
Bạn có thể tìm đọc thêm về ETP TESOL tại: ETP TESOL VỮNG BƯỚC SỰ NGHIỆP GIÁO VIÊN TIẾNG ANH
Tìm hiểu thêm
- Nhận ngay Ebook ETP TESOL TẶNG bạn
- 7 Ứng dụng Trí tuệ nhân tạo AI trong giáo dục
- [Thầy cô hỏi, ETP TESOL trả lời #4] Phương pháp hiệu quả để thúc đẩy động lực học tập cho học viên đi làm bận rộn?
- [Thầy cô hỏi, ETP TESOL trả lời #3] Làm thế nào để giáo viên có thể giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách nhanh chóng và nhớ lâu hơn?
- Chuyên mục “Thầy cô hỏi, ETP TESOL trả lời”
Tư vấn miễn phí
SERIES EBOOK ETP TESOL TẶNG BẠN
Tìm hiểu thêm
Về ETP TESOL
Hãy chia sẻ thắc mắc của bạn đến chuyên mục ‘Thầy cô hỏi, ETP TESOL trả lời’ để được nhận ngay sự giải đáp và hỗ trợ từ đội ngũ giảng viên chuyên nghiệp giàu kinh nghiệm của ETP TESOL. Gửi câu hỏi tại https://bit.ly/YOUask_ETPTESOLanswer và cùng nhau nâng cao chất lượng giảng dạy tiếng Anh của mình nhé!
ETP TESOL VỮNG BƯỚC SỰ NGHIỆP GIÁO VIÊN TIẾNG ANH
📍Sài Gòn:
CS1 – Trụ Sở: 368 Đường 3/2, Phường 12, Quận 10
CS3: 308 An Dương Vương, Phường 4, Quận 5
Phone: 098.969.7756 – 098.647.7756
📍Hà Nội:
CS2: 293 Quan Nhân, Thanh Xuân
Phone: 096.786.7756 – 094.140.1414
Email: office@etp-tesol.edu.vn
Hãy ‘Like’ fanpage: ETP TESOL ngay để theo dõi những thông tin mới nhất và hữu ích về TESOL và các cơ hội việc làm hấp dẫn
